روزانه میلیونها بشکه نفت خام و بخش قابل توجهی از گاز طبیعی مایع از این گذرگاه باریک عبور میکند. با این حال تحولات اخیر نشان دادهاند که اهمیت این آبراه تنها به انرژی محدود نیست. امروز تنگه هرمز به یکی از حیاتیترین گلوگاههای زنجیره تأمین جهانی تبدیل شده است؛ گلوگاهی که اختلال در آن میتواند همزمان بازارهای انرژی، مواد غذایی و حتی صنایع پیشرفته جهان را تحت تأثیر قرار دهد. بررسی جریان تجارت جهانی نشان میدهد هرگونه اختلال در این مسیر نهتنها قیمت نفت و گاز را افزایش میدهد، بلکه میتواند باعث جهش در قیمت مواد غذایی، اختلال در تولید صنعتی و فشار تورمی در بسیاری از اقتصادهای جهان شود. به همین دلیل اقتصاددانان اکنون تنگه هرمز را نه فقط یک «گلوگاه انرژی»، بلکه یک «گلوگاه حیاتی اقتصاد جهانی» میدانند.
تنگه هرمز و امنیت غذایی جهان
یکی از ابعاد کمتر مورد توجه در اهمیت تنگه هرمز، نقش آن در زنجیره تأمین جهانی مواد غذایی است. کشورهای حوزه خلیج فارس سالانه حدود ۳۰ میلیون تن غلات وارد میکنند و بخش بزرگی از این واردات از مسیر تنگه هرمز عبور میکند. این جریان عظیم تجارت باعث شده این آبراه به یکی از مسیرهای کلیدی برای انتقال مواد غذایی در سطح جهان تبدیل شود.
دادههای تجارت جهانی نشان میدهد:
- حدود ۴.۲ درصد از صادرات جهانی غلات و دانههای غذایی از این مسیر عبور میکند.
- بیش از نیمی از واردات مواد غذایی خاورمیانه وابسته به عبور کشتیها از این تنگه است.
نزدیک به ۱۰.۳ درصد از تجارت جهانی محصولات کشاورزی در این مسیر جریان دارد.
- در صورت ایجاد اختلال در عبور کشتیها، اولین اثر آن در منطقه خاورمیانه مشاهده میشود؛ جایی که بسیاری از کشورها وابستگی بالایی به واردات مواد غذایی دارند. تأخیر در رسیدن محمولههای گندم، ذرت یا خوراک دام میتواند به سرعت زنجیره تأمین غذایی را تحت فشار قرار دهد.
- اما پیامدها تنها به منطقه محدود نمیشود. اختلال در جریان تجارت مواد غذایی میتواند باعث افزایش قیمتهای جهانی و تشدید تورم غذایی در بسیاری از کشورها شود.
بحران پنهان کودهای شیمیایی
- یکی از مهمترین کالاهایی که از تنگه هرمز عبور میکند کودهای شیمیایی است؛ محصولی که نقشی اساسی در تولید مواد غذایی دارد. برآوردها نشان میدهد حدود یکسوم تجارت جهانی کودهای شیمیایی از این مسیر عبور میکند.
در صورت اختلال در این مسیر، عرضه جهانی کود میتواند با محدودیت روبهرو شود. چنین اتفاقی معمولاً با یک تأخیر زمانی اثر خود را نشان میدهد. ابتدا قیمت کود افزایش مییابد و سپس کشاورزان در بسیاری از کشورها با هزینههای بالاتر تولید مواجه میشوند.
نتیجه نهایی چنین روندی کاهش تولید محصولات کشاورزی و افزایش قیمت مواد غذایی در بازارهای جهانی خواهد بود. در واقع اقتصاددانان هشدار میدهند که شوکهای لجستیکی در بازار کود میتوانند چند ماه بعد به شکل تورم غذایی در سراسر جهان ظاهر شوند.
چارت قیمتی گندم و شدت گرفتن روند صعودی بعد از شروع جنگ
- چارت قیمتی ذرت و شدت گرفتن روند صعودی بعد از شروع تنش ها در تنگه هرمز
شوک انرژی و واکنش زنجیرهای در اقتصاد جهانی
- اختلال در مسیرهای انتقال انرژی معمولاً به سرعت در بازارهای جهانی منعکس میشود. افزایش قیمت نفت و فرآوردههای نفتی یکی از نخستین واکنشهای بازار به چنین شوکهایی است.
- برای مثال در ایالات متحده قیمت گازوئیل در برخی مناطق مانند کالیفرنیا از ۷ دلار به ازای هر گالن عبور کرده است، در حالی که میانگین قیمت در سطح کشور به حدود ۵.۳۵ دلار رسیده است. افزایش قیمت سوخت تأثیر مستقیمی بر هزینه حملونقل، تولید صنعتی و قیمت کالاها دارد.
- از آنجا که سوخت یکی از مهمترین هزینههای زندگی خانوارهاست، افزایش قیمت آن میتواند فشار قابل توجهی بر مصرفکنندگان وارد کند. این افزایش هزینه معمولاً به سایر بخشهای اقتصاد نیز منتقل میشود و باعث رشد تورم میشود.
واکنش بازارها و رفتار مصرفکنندگان
- شوکهای انرژی تنها در قیمتها منعکس نمیشوند؛ بلکه رفتار مصرفکنندگان را نیز تغییر میدهند. در برخی کشورها نگرانی از کمبود سوخت باعث افزایش شدید تقاضا شده است.
- برای مثال گزارشها نشان میدهد در استرالیا تقاضا برای سوخت در برخی مناطق ۳۰۰ تا ۴۰۰ درصد افزایش یافته است. این افزایش ناگهانی باعث شده صدها جایگاه سوخت با کمبود بنزین یا گازوئیل مواجه شوند.
- چنین رفتارهایی که اقتصاددانان از آن با عنوان خرید تهاجمی یا Panic Buying یاد میکنند، میتواند خود به عاملی برای تشدید بحران تبدیل شود. زمانی که مصرفکنندگان به طور ناگهانی به ذخیرهسازی سوخت روی میآورند، شبکه توزیع نمیتواند به سرعت خود را با این تقاضای غیرعادی تطبیق دهد.
وابستگی شدید اقتصادهای آسیایی به تنگه هرمز
- تنگه هرمز برای بسیاری از اقتصادهای آسیایی نقش حیاتی دارد. کشورهای صنعتی شرق آسیا بخش بزرگی از انرژی مورد نیاز خود را از خاورمیانه وارد میکنند و بیشتر این واردات از این مسیر عبور میکند.
- میزان وابستگی برخی کشورها به نفت عبوری از تنگه هرمز به شکل زیر برآورد شده است:
- ژاپن: حدود ۷۳ درصد
- کره جنوبی: حدود ۷۰ درصد
- چین: حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد
- هند: حدود ۴۲ درصد
- پاکستان: حدود ۴۰ درصد
- این وابستگی بالا باعث میشود هرگونه اختلال در این مسیر تأثیر مستقیمی بر اقتصاد این کشورها داشته باشد.
- برای نمونه، کره جنوبی که یکی از بزرگترین اقتصادهای صنعتی جهان محسوب میشود، در واکنش به فشارهای انرژی اقدام به جیرهبندی مصرف سوخت در خودروهای دولتی کرده است. چنین اقداماتی نشان میدهد که شوکهای انرژی میتوانند حتی اقتصادهای پیشرفته را نیز با چالشهای جدی روبهرو کنند.
تأثیر شوک انرژی بر صنایع پیشرفته
- اقتصاد جهانی امروز به شدت به صنایع پیشرفته وابسته است و بسیاری از این صنایع مصرفکنندگان بزرگ انرژی هستند. کره جنوبی و تایوان از مهمترین تولیدکنندگان نیمههادی در جهان به شمار میروند.
- کره جنوبی به تنهایی حدود یکچهارم تراشههای حافظه جهان را تولید میکند. در صورت محدود شدن عرضه انرژی، این صنایع نیز با فشار مواجه میشوند. حتی گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد برخی تأسیسات صنعتی در شرق آسیا میزان ذخایر انرژی خود را با دقت بسیار بالا مدیریت میکنند.
چنین وضعیتی نشان میدهد که بحرانهای انرژی میتوانند از بازار نفت فراتر رفته و زنجیرههای تولید جهانی را تحت تأثیر قرار دهند.در ادامه چارت قیمتی مس رو مشاهده میکنید که به عنوان عنصر اصلی در صنایع تکنولوژیک موثره و با اختلال در تولید این شرکت ها بعد از بسته شدن تنگه هرمز با کمبود تقاضا و فشار فروش همراه شده
نقش ذخایر استراتژیک نفت در مدیریت بحران
در مواجهه با شوکهای انرژی، بسیاری از کشورها از ذخایر استراتژیک نفت استفاده میکنند. این ذخایر که معمولاً برای شرایط اضطراری نگهداری میشوند، میتوانند در کوتاهمدت به تثبیت بازار کمک کنند.
برای مثال ژاپن تصمیم گرفته بخشی از ذخایر راهبردی خود را وارد بازار کند. این کشور قصد دارد حدود ۸.۵ میلیون کیلولیتر نفت از ذخایر خود آزاد کند تا اثر افزایش قیمتها بر اقتصاد داخلی را کاهش دهد.
چنین اقداماتی معمولاً به عنوان یک ابزار موقت برای مدیریت شوکهای عرضه استفاده میشوند. با این حال اگر اختلالات برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند، حتی این ذخایر نیز نمیتوانند به طور کامل از افزایش قیمتها جلوگیری کنند
جمعبندی
تحولات اخیر نشان میدهد که اهمیت تنگه هرمز بسیار فراتر از یک مسیر انتقال نفت است. این آبراه اکنون به یکی از مهمترین گلوگاههای اقتصاد جهانی تبدیل شده است؛ مسیری که از آن نه تنها نفت و گاز بلکه غلات، محصولات کشاورزی و کودهای شیمیایی نیز عبور میکنند.
به همین دلیل اختلال در این مسیر میتواند همزمان چندین بازار حیاتی را تحت تأثیر قرار دهد:
بازار انرژی، بازار مواد غذایی و حتی زنجیرههای تولید صنعتی.
برای اقتصاد جهانی که به شدت به تجارت بینالمللی و زنجیرههای تأمین پیچیده وابسته است، چنین گلوگاههایی اهمیت استراتژیک پیدا کردهاند. در نتیجه بسیاری از کشورها در حال بازنگری در سیاستهای انرژی و امنیت تأمین خود هستند تا بتوانند در برابر شوکهای مشابه در آینده مقاومتر عمل کنند.
سلب مسئولیت (Disclaimer):
محتوای ارائهشده توسط نامدار آکادمی صرفاً با هدف اطلاعرسانی، تحلیل آموزشی و افزایش درک مخاطب از شرایط بازارهای مالی تهیه شده است و بههیچعنوان توصیه، پیشنهاد یا سیگنال خرید، فروش یا نگهداری هیچگونه دارایی مالی محسوب نمیشود.
تمامی دادهها، تحلیلها و دیدگاههای مطرحشده بر اساس منابع در دسترس عمومی و مدلهای تحلیلی بوده و ممکن است با خطا، تأخیر یا عدم قطعیت همراه باشند. نامدار آکادمی هیچگونه مسئولیتی در قبال تصمیمات سرمایهگذاری اتخاذشده توسط کاربران بر مبنای این اطلاعات را نمیپذیرد.
مسئولیت نهایی هرگونه تصمیم سرمایهگذاری، مدیریت ریسک و پیامدهای مالی ناشی از آن، صرفاً بر عهده شخص سرمایهگذار است.
منابع
https://www.eghtesadonline.com/
