بازار جهانی انرژی در طول دهههای گذشته بارها نشان داده است که نسبت به اختلال در گلوگاههای حیاتی انتقال انرژی واکنشی سریع و شدید دارد. در میان این گلوگاهها، تنگه هرمز جایگاهی منحصربهفرد دارد
شوک هرمز: اختلال در شاهراه انرژی جهان و پیامدهای اقتصادی آن برای بازارهای جهانی
بازار جهانی انرژی در طول دهههای گذشته بارها نشان داده است که نسبت به اختلال در گلوگاههای حیاتی انتقال انرژی واکنشی سریع و شدید دارد. در میان این گلوگاهها، تنگه هرمز جایگاهی منحصربهفرد دارد. این گذرگاه باریک دریایی که خلیج فارس را به آبهای آزاد متصل میکند، یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت و گاز در جهان محسوب میشود. برآوردها نشان میدهد حدود یکپنجم نفت مصرفی جهان و بخش قابل توجهی از صادرات گاز طبیعی مایع از این مسیر عبور میکند. به همین دلیل، هرگونه محدودیت در عبور نفتکشها از این تنگه میتواند به سرعت تعادل بازار جهانی انرژی را بر هم بزند و موجی از نوسانات قیمتی در بازارهای بینالمللی ایجاد کند.
اهمیت تنگه هرمز در چیست؟
اهمیت تنگه هرمز تنها به حجم نفت عبوری از آن محدود نمیشود، بلکه به نقش آن در ساختار لجستیکی تجارت جهانی انرژی نیز مربوط است. بخش بزرگی از صادرات نفت کشورهای تولیدکننده خلیج فارس از این مسیر به بازارهای مصرف در آسیا، اروپا و سایر نقاط جهان منتقل میشود. در نتیجه، اختلال در این مسیر میتواند نهتنها عرضه نفت خام بلکه جریان گستردهای از فرآوردههای انرژی و مواد اولیه صنعتی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
برخی از کشور های منطقه خلیج فارس مثل امارات متحده و عربستان و عراق در سال های اخیر تلاش کردن تا با انتقال نفت از مسیر های زمینی و از طریق لوله به سایر مناطق به اصطلاح تنگه هرمز رو دور بزنن تا در شرایط بحرانی بتونن سهم خودشون رو از مارکت حفظ کنن
این راهکار ها ممکنه بتونه بخشی از مسیر انتقال نفت به اروپا و شرق اسیا رو هموار کنه اما مساله جای مهمتریست...
گاز
با ذخایر قابل توجه ایران و مخصوصا قطر به عنوان یکی از کشورهای اصلی تامیین کننده ذخایر گازی جهان، بخصوص اروپا، مسدود شدن تنگه هرمز میتونه اثرات وحشتناکی در بلند مدت در تورم جهانی و ناترازی انرژی در اروپا داشته باشه.
در اقتصاد انرژی، اختلال در چنین مسیرهایی معمولاً با افزایش آنچه «حق بیمه ریسک ژئواقتصادی» نامیده میشود همراه است. این مفهوم به هزینهای اشاره دارد که بازار به دلیل افزایش عدم قطعیت در عرضه انرژی پرداخت میکند. حتی پیش از آنکه کاهش واقعی عرضه رخ دهد، معاملهگران در بازارهای آتی با افزایش قیمتها واکنش نشان میدهند. در نتیجه، بخشی از افزایش قیمت نفت ناشی از انتظارات بازار است، نه لزوماً کاهش فوری عرضه.
با این حال، اگر اختلال در مسیرهای حملونقل انرژی ادامه پیدا کند، بازار از مرحله انتظارات به مرحله کمبود واقعی عرضه وارد میشود. در چنین شرایطی، واکنش قیمتها میتواند بسیار شدیدتر باشد، زیرا بازار باید با کاهش واقعی در عرضه انرژی مواجه شود. این وضعیت معمولاً به سرعت در قیمت نفت، فرآوردههای نفتی و حتی بازار گاز طبیعی منعکس میشود.
افزایش شدید قیمت انرژی پیامدهای گستردهای برای اقتصاد جهانی دارد. بسیاری از صنایع بزرگ جهان به شدت به سوختهای فسیلی وابسته هستند. حملونقل دریایی و هوایی، صنایع پتروشیمی، تولید فلزات، صنایع شیمیایی و حتی بخش قابل توجهی از تولید مواد غذایی به انرژی ارزان وابستهاند. افزایش قیمت نفت به معنای افزایش هزینه حملونقل، تولید و توزیع کالاهاست. این افزایش هزینهها به مرور در قیمت مصرفکننده منعکس شده و فشار تورمی قابل توجهی ایجاد میکند.
تورم
تورم ناشی از انرژی یکی از دشوارترین چالشها برای سیاستگذاران اقتصادی است. هنگامی که قیمت نفت افزایش مییابد، بانکهای مرکزی با دو هدف متضاد روبهرو میشوند. از یک سو باید تورم را کنترل کنند و از سوی دیگر نمیخواهند با افزایش شدید نرخ بهره رشد اقتصادی را تضعیف کنند.
تجربه تاریخی نشان میدهد که شوکهای شدید نفتی میتوانند اقتصاد جهانی را در معرض رکود تورمی قرار دهند، وضعیتی که در آن تورم بالا با رشد اقتصادی ضعیف همزمان میشود.
اقتصادهای واردکننده انرژی بیشترین آسیب را از چنین شوکهایی میبینند. کشورهایی که به واردات نفت وابسته هستند با افزایش شدید هزینه واردات انرژی روبهرو میشوند. این موضوع میتواند کسری تجاری آنها را افزایش دهد و فشار بر ارز ملی را تشدید کند. در نتیجه، افزایش قیمت انرژی نهتنها هزینه تولید داخلی را بالا میبرد، بلکه از طریق تضعیف نرخ ارز نیز به تورم بیشتر دامن میزند.
اختلال در مسیرهای انتقال انرژی همچنین میتواند زنجیرههای تأمین جهانی را دچار اختلال کند. بسیاری از محصولات صنعتی و کشاورزی به مشتقات نفت و گاز وابسته هستند. برای مثال، گوگرد که یکی از محصولات جانبی صنعت نفت و گاز است، ماده اولیه تولید اسید سولفوریک محسوب میشود؛ مادهای که در فرآوری فلزات، تولید باتری و صنایع شیمیایی کاربرد گستردهای دارد. کاهش عرضه این ماده میتواند تولید در بسیاری از صنایع را با مشکل مواجه کند.
گاز طبیعی نیز نقش مهمی در تولید کودهای شیمیایی دارد. افزایش قیمت گاز میتواند هزینه تولید کود را افزایش داده و در نهایت به افزایش قیمت محصولات کشاورزی منجر شود. به همین دلیل، شوکهای انرژی اغلب فراتر از بازار نفت عمل میکنند و بر امنیت غذایی جهانی نیز تأثیر میگذارند.
بازار حملونقل دریایی در چنین شرایطی با افزایش شدید ریسک مواجه میشود. شرکتهای بیمه معمولاً در واکنش به افزایش خطر در مسیرهای دریایی، حق بیمه کشتیها و محمولههای انرژی را افزایش میدهند. در برخی موارد حتی ممکن است پوشش بیمهای برای مناطق پرریسک محدود شود. این موضوع هزینه انتقال انرژی را به طور قابل توجهی افزایش داده و در عمل میتواند بخشی از عرضه انرژی را از بازار خارج کند.
بازارهای مالی نیز نسبت به چنین شوکهایی حساس ه ستند. افزایش قیمت نفت معمولاً نگرانیهایی درباره افزایش تورم و کاهش سودآوری شرکتها ایجاد میکند. این نگرانیها میتواند باعث نوسانات شدید در بازارهای سهام و کاهش ارزش بازار شرکتها شود. سرمایهگذاران در چنین شرایطی اغلب به سمت داراییهای امنتر حرکت میکنند.
سناریوهای قیمتی نفت در صورت اختلال در تنگه هرمز
تحلیلگران بازار انرژی معمولاً برای ارزیابی پیامدهای اختلال در گلوگاههای حیاتی، چند سناریوی قیمتی مختلف را در نظر میگیرند. این سناریوها بر اساس مدت زمان اختلال، میزان کاهش عرضه و توانایی سایر تولیدکنندگان برای جبران کمبود طراحی میشوند.
در سناریوی نخست که میتوان آن را «اختلال کوتاهمدت» نامید، محدودیت در عبور نفتکشها برای مدت کوتاهی ادامه پیدا میکند و بازار انتظار دارد که مسیرهای انتقال انرژی به سرعت به حالت عادی بازگردند. در چنین شرایطی، بخش بزرگی از واکنش بازار ناشی از انتظارات و افزایش ریسک است، نه کاهش واقعی عرضه. قیمت نفت در این سناریو معمولاً در محدوده ۹۰ تا ۱۱۰ دلار در هر بشکه نوسان میکند. آزادسازی بخشی از ذخایر استراتژیک نفت و افزایش محدود تولید از سوی برخی تولیدکنندگان میتواند بازار را در این محدوده تثبیت کند.
سناریوی دوم زمانی رخ میدهد که اختلال برای چند هفته ادامه پیدا کند و صادرات نفت از منطقه به طور ملموس کاهش یابد. در این وضعیت، بازار وارد مرحله کمبود واقعی عرضه میشود. ظرفیت مازاد تولید در برخی کشورها میتواند بخشی از این کاهش را جبران کند، اما جایگزینی کامل حجم بزرگی از نفت صادراتی در کوتاهمدت دشوار است. در چنین شرایطی، قیمت نفت میتواند به سرعت به محدوده ۱۳۰ تا ۱۵۰ دلار در هر بشکه برسد. این سطح قیمتی معمولاً با افزایش شدید هزینه حملونقل، رشد قیمت سوخت و فشار تورمی قابل توجه در اقتصاد جهانی همراه است.
سناریوی سوم که شدیدترین حالت محسوب میشود، زمانی رخ میدهد که اختلال در عبور انرژی طولانیتر شود و بخش قابل توجهی از صادرات نفت منطقه برای مدت قابل توجهی از بازار حذف شود. در این شرایط، بازار با یک شوک عرضه واقعی و گسترده مواجه میشود. در چنین سناریویی برخی تحلیلگران احتمال افزایش قیمت نفت به محدوده ۱۸۰ تا ۲۰۰ دلار و حتی در مواردی بالاتر از آن را مطرح میکنند. چنین جهشی در قیمت انرژی میتواند اثرات عمیقی بر اقتصاد جهانی داشته باشد و خطر رکود تورمی در بسیاری از اقتصادهای بزرگ را افزایش دهد.
تحلیل و بررسی چارت نفت
از نظر تکنیکال و سبک نقدینگی (LQ1)، این دارایی از سمت SSLها، نقدینگی ماهانه برداشته و پس از اون با حرکات شارپ صعودی خود به سمت BSLهای پیش رو حرکت نموده است و همچنان اثرات ریزش و نزول در آن مشاهده نشده، درنتیجه میتوان با تغییر نکردن شرایط حال حاضر، مشاهده قیمتهای 125 دلار و پس از آن 150 دلار رو دور از ذهن ندید.
جمع بندی
در نهایت، تجربه بازار انرژی نشان میدهد که ثبات در مسیرهای انتقال انرژی یکی از مهمترین عوامل ثبات اقتصاد جهانی است. گلوگاههایی مانند تنگه هرمز نهتنها مسیرهای فیزیکی انتقال نفت و گاز هستند، بلکه نقش مهمی در شکلدهی انتظارات بازار دارند. هرگونه اختلال در این مسیرها میتواند به سرعت به افزایش قیمت انرژی، تشدید تورم جهانی، اختلال در زنجیرههای تأمین و نوسانات گسترده در بازارهای مالی منجر شود.
در اقتصادی که شبکههای تولید و تجارت جهانی به شدت به یکدیگر وابسته شدهاند، شوکهای انرژی میتوانند اثرات زنجیرهای گستردهای ایجاد کنند. از بازار انرژی گرفته تا صنایع تولیدی، کشاورزی، حملونقل و بازارهای مالی، همه به نوعی تحت تأثیر تغییرات در عرضه و قیمت انرژی قرار میگیرند. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران اقتصادی معتقدند که ثبات در گلوگاههای حیاتی انرژی یکی از مهمترین پیششرطهای ثبات اقتصاد جهانی محسوب میشود.
(توجه داشته باشید، این مقاله صرفا نظر شخصی کارشناس و تحلیلگر است و نامدار آکادمی مسئولیتی در قبال تغییرات قیمت ندارد و مبنای خرید و فروش قرار نگیرد.)
منابع
